Lần đầu mở ChatGPT lên, nhiều người thường có chung một cảm giác: “Ủa, có vậy thôi hả?”
Một ô chat trống trơn, không nút bấm màu mè, không hướng dẫn dài dòng. Chỉ có một dòng mời gọi rất nhẹ: “Bạn muốn hỏi gì?” Và rồi… hết.
Nghe thì đơn giản, nhưng chính sự đơn giản đó lại là khởi nguồn cho rất nhiều sai lầm ngớ ngẩn mà hầu như ai cũng từng mắc phải khi mới dùng ChatGPT. Không chừa một ai.
1. Nghĩ rằng ChatGPT biết hết mọi thứ… kể cả suy nghĩ của mình
Sai lầm kinh điển luôn.
Rất nhiều người gõ vào ChatGPT những câu kiểu như:
“Viết cho tôi một bài hay.”
Hoặc: “Giải thích rõ hơn đi.”
Rồi sau đó thất vọng. “Ủa sao nó trả lời chung chung vậy?”, “Sao không đúng ý mình?”. Nhưng khoan đã… ý của bạn là ý nào?
ChatGPT không đọc được suy nghĩ. Nó không biết “bài hay” của bạn là hay theo kiểu học thuật, hay kiểu kể chuyện, hay kiểu viết cho học sinh, sinh viên, hay để đăng Facebook. Nếu bạn không nói rõ, nó chỉ có thể đoán đại. Và đoán thì… hên xui.
Thật ra lỗi không nằm ở công cụ. Lỗi nằm ở chỗ mình nói quá ít nhưng lại kỳ vọng quá nhiều.
2. Hỏi một câu quá mơ hồ rồi mong câu trả lời hoàn hảo
Có một kiểu người dùng rất đáng yêu:
Hỏi cực kỳ chung, nhưng lại muốn kết quả cực kỳ chi tiết.
Ví dụ: “Học tiếng Anh sao cho giỏi?”
Câu hỏi này… ai trả lời cũng đúng, mà ai trả lời cũng sai.
Giỏi là giỏi đến mức nào? Giao tiếp? Thi cử? TOEIC hay IELTS? Mục tiêu 500 hay 900? Bạn có 1 tiếng mỗi ngày hay 10 phút trước khi ngủ?
ChatGPT không thể tự bịa ra hoàn cảnh của bạn rồi tư vấn chính xác được. Nó cần dữ liệu. Và càng nhiều dữ liệu đúng, câu trả lời càng sát.
Đừng tiếc chữ. Gõ thêm vài dòng không làm bạn nghèo đi đâu.
3. Tin mọi câu trả lời như chân lý tuyệt đối
Đây là sai lầm nguy hiểm hơn cả.
Vì ChatGPT nói chuyện rất… tự tin. Văn phong mạch lạc, lập luận trôi chảy, dẫn chứng nghe cũng hợp lý. Thế là nhiều người tin răm rắp, không kiểm tra lại, không đối chiếu nguồn, không suy nghĩ thêm.
Nhưng cần nhớ một điều: ChatGPT không phải chuyên gia chịu trách nhiệm pháp lý cho câu trả lời của nó.
Có những lĩnh vực như y tế, pháp luật, tài chính… nếu chỉ đọc một câu trả lời rồi làm theo ngay, hậu quả có thể không hề nhỏ. ChatGPT nên được dùng như một người trợ lý hỗ trợ tư duy, không phải “ông thầy phán gì cũng đúng”.
Biết nghi ngờ một chút, thật ra là một kỹ năng sống quan trọng.
4. Dùng một lần không ưng ý rồi… bỏ luôn
Nhiều người dùng ChatGPT đúng một lần. Hỏi một câu. Thấy trả lời “không đúng gu”. Và kết luận: “Công cụ này cũng bình thường thôi.”
Thật tiếc.
ChatGPT không giống Google. Nó không phải nơi gõ câu hỏi rồi nhận đáp án cố định. Nó giống một cuộc trò chuyện hơn. Bạn có thể hỏi lại, chỉnh lại, yêu cầu viết theo cách khác, ngắn hơn, dài hơn, nghiêm túc hơn hay đời thường hơn.
Câu trả lời đầu tiên không phải là câu trả lời cuối cùng. Nhưng rất nhiều người không biết điều đó.
5. Quên mất rằng mình có thể “dạy” ChatGPT cách trả lời
Đây là điểm mà người mới hầu như không ai để ý.
Bạn hoàn toàn có thể nói với ChatGPT:
– “Viết như người Việt bình thường, đừng học thuật.”
– “Dùng ví dụ đời sống nhiều hơn.”
– “Giả sử bạn là giáo viên, giải thích cho học sinh lớp 10.”
Khi bạn nói rõ vai trò, giọng văn, mục đích, ChatGPT sẽ điều chỉnh theo. Nếu không nói, nó chỉ dùng phong cách trung tính mặc định. Và trung tính thì… thường hơi nhạt.
ChatGPT không khó tính. Nó chỉ cần bạn chỉ đường rõ ràng.
6. Nghĩ rằng ChatGPT sẽ làm thay mình mọi thứ
Có người dùng ChatGPT để viết bài, làm bài tập, soạn báo cáo… rồi nộp y nguyên. Không chỉnh sửa, không đọc lại, không thêm ý kiến cá nhân.
Và kết quả thì sao?
Bài viết trôi chảy, nhưng vô hồn. Đúng, nhưng không phải của bạn.
ChatGPT giỏi hỗ trợ, gợi ý, giúp bạn tiết kiệm thời gian. Nhưng nếu bạn để nó làm hết, bạn sẽ không học được gì cả. Lâu dần, bạn còn phụ thuộc ngược lại.
Công cụ mạnh đến đâu, cũng chỉ nên là cái gậy chống, không phải đôi chân.
Kết
ChatGPT không thần thánh. Nhưng cũng không tầm thường.
Sai lầm lớn nhất khi dùng ChatGPT lần đầu không phải là hỏi sai, mà là không hiểu cách hợp tác với nó.
Khi bạn biết hỏi đúng, biết chỉnh, biết kiểm tra lại và biết dùng nó như một người đồng hành thay vì một cái máy trả lời, trải nghiệm sẽ hoàn toàn khác. Thật sự khác.
Và lúc đó, bạn sẽ hiểu vì sao rất nhiều người đã không thể quay lại cách làm việc cũ nữa.
Bạn thì sao? Lần đầu dùng ChatGPT, bạn đã từng mắc sai lầm nào trong số này chưa? 😉
